Hisse başına kâr (HBK) nedir? EPS nasıl hesaplanır

Hisse başına kâr, bir şirketin belirli bir dönemde elde ettiği kârın paylarına bölünmüş hâlidir. F/K oranındaki 'K' budur ve bilanço dönemlerinde en çok izlenen rakamdır: Şirketler her çeyrek açıklar, analistler tahmin eder ve hisse fiyatları çoğu zaman bu tahminlerin aşılıp aşılmamasına göre sert hareket eder.

Pay başına ifade edildiği için HBK, şirketin kârlılığını ortağın gözünden zaman içinde izlemeyi sağlar. Ancak 2,50 TL gibi bir rakam tek başına pek bir şey anlatmaz; hisse fiyatıyla, geçmiş yıllarla ve beklentilerle karşılaştırılması gerekir.

Adi pay sahiplerine ait kâr, dönem boyunca dolaşımdaki ortalama pay sayısına bölünür:

Temel HBK        = (net kâr − imtiyazlı pay temettüleri) ÷ ağırlıklı ort. pay sayısı
Seyreltilmiş HBK = aynı kâr ÷ (pay sayısı + olası yeni paylar)
Son 12 ay HBK    = son dört çeyreğin HBK toplamı

Seyreltilmiş HBK, çalışan opsiyonları, varantlar veya dönüştürülebilir tahviller kullanılırsa oluşabilecek payları da hesaba katar; bu yüzden hiçbir zaman temel HBK'dan yüksek olmaz. Sitedeki hisse sayfaları cari F/K için son 12 ayın (TTM) HBK'sını kullanır; yanında gösterilen ileriye dönük HBK ise analistlerin ortalama tahminidir.

Bir şirketin net kârı 500 milyon TL olsun; imtiyazlı pay temettüsü yok ve dönem boyunca ortalama 250 milyon payı dolaşımda. HBK = 500 ÷ 250 = 2,00 TL'dir. Ertesi yıl kâr değişmese de şirket paylarının %10'unu geri alıp pay sayısını 225 milyona indirmişse HBK 500 ÷ 225 ≈ 2,22 TL olur; şirket tek kuruş fazla kazanmadan HBK %11 artmıştır.

Bu yüzden yatırımcılar HBK büyümesinin kaynağına bakar: Artan satışlar ve marjlar, finansal mühendislikten daha kaliteli bir büyümedir. HBK büyümesini hasılat büyümesi ve serbest nakit akışıyla kıyaslamak hızlı bir sağlama yöntemidir.

HBK muhasebesel bir rakamdır. Varlık satışları, değer düşüklükleri, dava karşılıkları gibi tek seferlik kalemler onu sert biçimde oynatabilir; şirketlerin 'düzeltilmiş' HBK açıklamasının nedeni budur. Ancak bu düzeltmeleri yönetimin seçtiği unutulmamalıdır.

HBK, bu kârın ne kadar sermaye kullanılarak elde edildiğini de söylemez; bu boşluğu özsermaye kârlılığı gibi oranlar doldurur.

Borsa İstanbul'da çok yaygın olan bedelsiz sermaye artırımında şirket, iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek ortaklarına yeni pay dağıtır. %100 bedelsizde pay sayısı iki katına çıkar; hisse fiyatı ve HBK da yaklaşık yarıya iner. Şirketin değeri ve kârı değişmediği için bedelsiz tek başına değer yaratmaz. Geçmiş dönemlerle karşılaştırma yaparken HBK'nın bölünme ve bedelsiz sonrası düzeltilmiş rakamlarına bakmak gerekir.