F/K oranı nedir? Fiyat/kazanç oranı nasıl hesaplanır ve yorumlanır
F/K (fiyat/kazanç) oranı, hisse fiyatını hisse başına kâra bölerek yatırımcıların şirketin bir birimlik yıllık kârı için ne kadar ödediğini gösterir.
F/K oranı ne anlatır?
F/K oranı, en sık kullanılan değerleme çarpanıdır ve şu soruyu yanıtlar: Yatırımcılar bugün şirketin bir birimlik yıllık kârı için ne kadar ödüyor? F/K'nın 20 olması, piyasanın şirkete yıllık kârının 20 katı değer biçtiği anlamına gelir. Başka bir deyişle kâr sabit kalsa ve tamamı dağıtılsa, ödenen fiyatın 'geri kazanılması' 20 yıl sürerdi.
F/K'nın tersi kâr getirisidir (K/F). 20'lik bir F/K, %5'lik kâr getirisine denk gelir; bu da hisseyi örneğin bir mevduat ya da tahvil faiziyle kıyaslamayı kolaylaştırır.
F/K nasıl hesaplanır?
Birbirine eşdeğer iki hesaplama yolu ve iki yakın akrabası vardır:
F/K = hisse fiyatı ÷ hisse başına kâr (HBK) F/K = piyasa değeri ÷ net kâr Kâr getirisi = HBK ÷ fiyat = 1 ÷ F/K PEG = F/K ÷ yıllık HBK büyümesi (%)
Cari F/K (son 12 ay, İngilizce TTM) açıklanmış son dört çeyreğin kârını kullanır. İleriye dönük F/K ise gelecek yıla dair analist tahminlerine dayanır; dolayısıyla ancak bu tahminler kadar güvenilirdir. Sitedeki hisse sayfalarında ikisi de, kârın ne hızla büyüdüğünü hesaba katmak için F/K'yı büyüme oranına bölen PEG oranıyla birlikte gösterilir.
F/K nasıl yorumlanır? Sayısal bir örnek
Bir hisse 60 TL, şirketin son bir yıldaki hisse başına kârı 3 TL olsun: F/K = 60 ÷ 3 = 20, kâr getirisi %5'tir. Analistler gelecek yıl için 4 TL hisse başına kâr bekliyorsa ileriye dönük F/K 60 ÷ 4 = 15 olur. Kâr yılda %20 büyüyorsa PEG = 20 ÷ 20 = 1,0'dır; Peter Lynch'ten bu yana pek çok yatırımcı bu seviyeyi bir büyüme hissesi için kabaca makul kabul eder.
Bağlam her şeydir. Hızlı büyüyen yazılım şirketleri sıklıkla 30'un üzerinde F/K ile işlem görürken bankalar ve elektrik dağıtım gibi kamu hizmeti şirketleri çoğu zaman 10 civarında veya altında kalır. Düşük F/K bir fırsata işaret edebilir; ama piyasanın kârların düşmesini beklediğini de gösterebilir. Şirketi tüm piyasayla değil, kendi geçmişiyle ve en yakın rakipleriyle karşılaştırmak gerekir.
Sınırlamalar ve sık yapılan hatalar
Kâr negatif ya da sıfıra yakın olduğunda F/K anlamsızdır; tek seferlik gelirler veya karşılıklar da oranı ciddi biçimde bozabilir. Döngüsel şirketler klasik bir tuzaktır: Kârların zirve yaptığı döngü tepesinde F/K en düşük, dipte ise en yüksek görünür.
Kâr muhasebesel bir rakamdır ve nakit akışından farklı olabilir. F/K borcu da hesaba katmaz; aynı F/K'ya sahip iki şirket çok farklı riskler taşıyabilir. Bu yüzden firma değeri çarpanlarına ve bilançoya da bakmak gerekir.
Türkiye'de F/K okurken enflasyon etkisi
Yüksek enflasyon dönemlerinde nominal kârlar; stok, kur farkı ve parasal kalemler nedeniyle olduğundan güçlü ya da zayıf görünebilir. Türkiye'de halka açık şirketlerin çoğu 2023 yıl sonu finansal tablolarından itibaren enflasyon muhasebesi (TMS 29) uygulamaya başladı; bu da bazı şirketlerin raporlanan kârını ve dolayısıyla F/K oranını önceki yıllarla doğrudan kıyaslanamaz hâle getirdi. BIST hisselerinde F/K'yı yorumlarken aynı yönteme göre hazırlanmış dönemleri karşılaştırmak ve tek bir çeyreğe değil, birkaç döneme bakmak daha sağlıklıdır.
Sık sorulan sorular
F/K oranı kaç olmalı?
Herkes için geçerli bir 'iyi' F/K yoktur. Uygun seviye sektöre, büyüme hızına, faiz ortamına ve kârın ne kadar güvenilir olduğuna bağlıdır. Rakiplerine ve kendi geçmişine göre düşük bir F/K cazip olabilir; ama bir uyarı işareti de olabilir.
F/K oranının negatif olması ne demek?
Şirketin ilgili dönemde zarar ettiği anlamına gelir. Veri sağlayıcıların çoğu bu durumda F/K'yı 'anlamlı değil' olarak gösterir, çünkü zarar üzerine kurulan bir oran değerleme olarak yorumlanamaz.
Düşük F/K'lı hisse ucuz mudur?
Her zaman değil. Düşük F/K, piyasanın kârların düşeceğini beklediğini ya da kârın tek seferlik kalemlerle şiştiğini gösterebilir. Ucuzluğu anlamak için kârın sürdürülebilirliğine, borca ve sektör ortalamasına birlikte bakmak gerekir.