Piyasa değeri nedir? Piyasa değeri nasıl hesaplanır

Piyasa değeri, borsanın bir şirketin özsermayesine o anda biçtiği değerdir: pay fiyatı ile toplam pay sayısının çarpımı. Fiyat her değiştiğinde piyasa değeri de değişir. Yatırımcılar şirketleri büyüklüğe göre kıyaslamak için bu ölçüyü kullanır, çünkü pay fiyatı tek başına bir şey söylemez: 500 TL'lik bir hisse, 20 TL'lik bir hisseden daha küçük bir şirkete ait olabilir.

Şirketler çoğu zaman büyüklüklerine göre gruplanır. ABD'de yaygın kabul gören eşikler kabaca şöyledir: 10 milyar doların üzeri büyük ölçekli (200 milyar doların üzeri dev ölçekli), 2–10 milyar dolar arası orta ölçekli, yaklaşık 300 milyon ile 2 milyar dolar arası küçük ölçekli şirketler. Bu sınırlar endeks sağlayıcılarına ve ülkelere göre değişir.

Halka açık bir şirket ve bir kripto para için:

Piyasa değeri (hisse)  = pay fiyatı × toplam pay sayısı
Piyasa değeri (kripto) = fiyat × dolaşımdaki arz
Tam seyreltilmiş değer = fiyat × azami arz

1 milyar payı 50 TL'den işlem gören bir şirketin piyasa değeri 50 milyar TL'dir; fiyat %10 artıp 55 TL olursa piyasa değeri 55 milyar TL'ye çıkar. Endeks sağlayıcıları genellikle yalnızca gerçekten işlem görebilen payları sayan, fiili dolaşımdaki piyasa değerini kullanır; kurucuların ya da devletin elindeki büyük paketler bu hesaba girmez. Borsa İstanbul endekslerinde de ağırlıklar fiili dolaşımdaki paylara göre belirlenir.

Piyasa değeri büyüklüğü ve riski değerlendirmeye yardımcı olur. Büyük şirketler genellikle daha likit ve daha az oynaktır; küçük şirketler daha hızlı büyüyebilir ama daha sert dalgalanır ve alım satımı zorlaşabilir. Piyasa değeri endeks ağırlıklarını da belirler: S&P 500 ya da BIST 100 gibi piyasa değeri ağırlıklı endekslerde en büyük şirketler endeksi en çok hareket ettirenlerdir.

Kripto paralarda piyasa değerini tam seyreltilmiş değerle (FDV) birlikte okumak gerekir. Dolaşımda 100 milyon adet bulunan ve 2 dolardan işlem gören bir tokenin piyasa değeri 200 milyon dolardır. Azami arzı 1 milyar adetse FDV'si 2 milyar dolar, yani on kat fazladır; bu da kilitler açıldıkça fiyata baskı yapabilecek büyük bir gelecek arzı olduğunu gösterir.

Piyasa değeri yatırılmış para miktarı değildir ve bu değerden nakde çevrilebileceği de garanti değildir. Son işlem fiyatı bütün paylara uygulanır; bu yüzden işlem hacmi düşük hisselerde ya da küçük tokenlerde az miktarda alım piyasa değerini şişirebilir, büyük bir paketi satma girişimi ise fiyatı aşağı iter.

Ayrıca borcu hesaba katmaz. Aynı piyasa değerine sahip iki şirketin bilançoları çok farklı olabilir; işletmeleri kıyaslarken firma değeri (piyasa değeri + borç − nakit) daha iyi bir ölçüdür. Büyüklük de değerleme demek değildir: 1 trilyon dolarlık bir şirket ucuz, 100 milyon dolarlık bir şirket pahalı olabilir; bunu anlamak için F/K gibi oranlara bakmak gerekir.