ETF (borsa yatırım fonu) nedir? Nasıl çalışır, maliyeti ve riskleri

Borsa yatırım fonu (exchange-traded fund, ETF), payları borsada işlem gören bir yatırım fonudur. Her pay bir portföyün bir dilimini temsil eder: S&P 500'deki 500 şirket, bir devlet tahvili sepeti, fiziki altın ya da teknoloji gibi tek bir sektör. Günde bir kez belirlenen fiyattan alınıp satılan klasik yatırım fonlarının aksine ETF, seans boyunca piyasa fiyatından alınıp satılabilir.

ETF'lerin çoğu pasiftir: Piyasayı yenmeye çalışmak yerine bir endeksi olabildiğince yakından ve ucuza kopyalar. Bu yüzden pek çok uzun vadeli portföyün ve düzenli yatırım planının temel yapı taşı hâline gelmiştir.

Bir ETF'nin borsa fiyatı, yetkili katılımcı denen büyük aracı kurumların yürüttüğü pay yaratma ve geri alma mekanizması sayesinde portföyünün değerine yakın kalır. İki rakam maliyetini ve isabetini özetler:

Yıllık maliyet = yatırılan tutar × yıllık gider oranı (TER)
İzleme farkı   = ETF getirisi − endeks getirisi

ETF, portföyünün değerinin (net aktif değer) üzerinde işlem gördüğünde aracı kurumlar yeni pay yaratıp satar; altında işlem gördüğünde pay iade eder ve fiyat yeniden hizaya gelir. Bazı ETF'ler endeksteki menkul kıymetlerin kendisini tutar (fiziki replikasyon), bazıları ise endeks getirisini swap anlaşmalarıyla sağlar (sentetik replikasyon). Bazıları temettüleri dağıtır, bazıları ise otomatik olarak yeniden yatırır.

Geniş endeks ETF'lerinin yıllık gider oranı çoğu zaman %0,5'in epey altındadır; aktif yönetilen pek çok fon ise %1 veya daha fazla ücret alır. Bu fark bileşiklenir. 10.000 dolarlık bir yatırımı brüt yıllık %7 getiriyle 30 yıl tuttuğunuzu düşünün: %0,2 ücretle yaklaşık 72.000, %1 ücretle yaklaşık 57.400 dolarla bitirirsiniz. Aynı piyasa getirisine rağmen fark yaklaşık 14.500 dolardır.

Borsada ödediğiniz alış-satış makasına da bakmak gerekir: Büyük ve popüler ETF'lerde dardır, niş olanlarda geniştir.

ETF yapısı içindekileri güvenli kılmaz: Bir teknoloji ETF'si teknoloji hisseleriyle birlikte düşer; tek bir ülkeye yatırım yapan bir ETF de o ülkenin kur ve siyasi riskini taşır. Kaldıraçlı ve ters ETF'ler maruziyetlerini her gün sıfırlar; bu yüzden uzun dönemde getirileri endeksin iki ya da üç katından çok uzaklaşabilir. Bu ürünler al-unut yatırımı için değil, kısa vadeli işlem için tasarlanmıştır.

Bir diğer hata da büyük ölçüde aynı hisseleri tutan birkaç ETF'ye sahip olmaktır; bu, çeşitlendirme sağlamadan maliyet ekler. Almadan önce içeriğe, ücrete ve izleme farkına bakmak gerekir.

Türkiye'de ETF'ler 'borsa yatırım fonu' (BYF) adıyla Borsa İstanbul'da işlem görür; altın fiyatını ya da BIST endekslerini izleyen BYF'ler bunların en bilinenleridir. TEFAS üzerinden alınan klasik yatırım fonlarından farkı, gün içinde borsada anlık fiyatla alınıp satılabilmeleridir. Vergilendirme ve stopaj kuralları fon türüne göre değişebildiği için güncel mevzuatı kontrol etmek gerekir.