Maliyet ortalaması (DCA) nedir? Düzenli yatırım stratejisi örnekle

İngilizce 'dollar-cost averaging' (DCA) olarak bilinen maliyet ortalaması basit bir kuraldır: Fiyat ne yaparsa yapsın, sabit aralıklarla (her hafta ya da her ay) aynı tutarda yatırım yapılır. Tutar sabit olduğu için alınan birim sayısı kendiliğinden değişir: Fiyat düşükken daha çok, yüksekken daha az.

Pek çok kişi zaten adını koymadan bu yöntemle yatırım yapar: Bireysel emeklilik sistemine (BES) yapılan aylık katkılar ya da her maaş gününde alınan birkaç gram altın, düzenli yatırımın en tanıdık örnekleridir. Yöntem, küçük tutarlarla alınabilen her varlıkta işler: endeks fonları, hisseler, altın veya kripto paralar.

Birim başına ortalama maliyet, yatırılan toplam tutarın alınan toplam birime bölünmesidir:

Ortalama maliyet         = toplam yatırılan ÷ toplam birim
Her seferde alınan birim = sabit tutar ÷ o günkü fiyat

Tutarlar eşit olduğunda bu ortalama, ödenen fiyatların harmonik ortalamasıdır ve basit aritmetik ortalamanın hiçbir zaman üzerinde değildir. DCA'nın matematiksel özü budur: Alımları otomatik olarak ucuz dönemlere doğru ağırlıklandırır.

Üç ay boyunca her ay 1.000 TL yatırdığınızı, fiyatların sırasıyla 10, 5 ve 10 TL olduğunu düşünün. 100, 200 ve 100 birim alırsınız; yani 3.000 TL'ye 400 birim. Ortalama maliyetiniz birim başına 7,50 TL'dir, oysa ortalama fiyat 8,33 TL'ydi. Fiyat yeniden 10 TL'ye döndüğünde 400 biriminiz 4.000 TL eder: Fiyat başladığı yere dönmüş olsa da %33 kazanç. Kendi senaryolarınızı DCA hesaplayıcısıyla deneyebilirsiniz.

Aynı mekanizma uzun ve istikrarlı bir düşüşte ters yönde işler: Her alım daha ucuzdur ama pozisyonun tamamı düşmeye devam eder. DCA ortalama giriş fiyatını düşürür; kötü bir yatırımı iyi bir yatırıma dönüştürmez.

Elinizde zaten büyük bir tutar varsa, tamamını bir kerede yatırmak tarihsel olarak çoğu zaman zamana yaymaktan daha iyi sonuç vermiştir; çünkü piyasalar düştüğünden daha sık yükselmiştir. Sık atıfta bulunulan bir Vanguard araştırması, incelediği dönemlerde toplu yatırımın yaklaşık üçte iki oranında öne geçtiğini buldu. DCA'nın asıl avantajları davranışsaldır: Mükemmel anı yakalama baskısını ortadan kaldırır ve her şeyi bir düşüşün hemen öncesinde yatırmanın pişmanlığını sınırlar.

Maliyetlere dikkat etmek gerekir: Her küçük alımda alınan sabit bir komisyon, katkının kayda değer bir kısmını yiyebilir; altında alış-satış makası da aynı etkiyi yapar. Ayrıca DCA ancak düşüşlerde de sürdürüldüğünde işe yarar; fiyatlar düşünce alımları durdurmak yöntemin amacını boşa çıkarır. TL ile yatırım yapanlar için ek bir not: Yüksek enflasyon döneminde aylık tutarı zaman zaman artırmak, yatırımın reel büyüklüğünü korumaya yardımcı olur.