Volatilite nedir? Oynaklık nasıl ölçülür ve yıllıklandırılır

Volatilite, bir varlığın fiyatının ne kadar geniş salındığının istatistiksel ölçüsüdür. Vadeli mevduatın oynaklığı neredeyse sıfırdır. S&P 500 gibi geniş endekslerin yıllık oynaklığı tarihsel olarak çoğunlukla %15–20 civarında olmuştur; BIST 100 gibi gelişmekte olan piyasa endeksleri genellikle daha oynaktır. Tek tek hisseler endekslerden daha fazla dalgalanır; büyük kripto paralar ise çoğu zaman hisse endekslerinin birkaç katı oynaklık sergilemiştir.

Yatırımcılar için oynaklık, riskin en yaygın kısaltmasıdır: Salınımlar ne kadar genişse yatırımınızın gelecekteki herhangi bir tarihteki değeri o kadar belirsizdir ve düşüşlere dayanmak da o kadar sağlam sinir ister.

Dönemsel getirilerden oluşan bir seri alınır, standart sapması ölçülür ve yıllık ölçeğe taşınır:

σ               = dönemsel getirilerin standart sapması
Yıllık oynaklık = σ(günlük) × √252   (borsalar)
Yıllık oynaklık = σ(günlük) × √365   (7/24 kripto)

Karekök kuralı, getiriler birbirinden bağımsızsa varyansın zamanla orantılı büyümesinden gelir. Borsalar yılda yaklaşık 252 gün açıktır; kripto ise her gün işlem gördüğü için kripto oynaklığı çoğu zaman 365 günle yıllıklandırılır. İki rakamı kıyaslamadan önce hangi yöntemin kullanıldığına bakmak gerekir. Pek çok analist logaritmik getiri kullanır; küçük günlük hareketlerde sonuç neredeyse aynıdır.

Bir hissenin günlük getirilerinin standart sapması %1,5 ise yıllık oynaklığı yaklaşık %1,5 × √252 ≈ %1,5 × 15,9 ≈ %24'tür. Getirilerin normal dağılıma yakın olduğu varsayımıyla kaba bir kural şudur: Yaklaşık üç yıldan ikisinde yıllık getiri, ortalamasının bir standart sapma yakınına düşer. Beklenen getiri %8, oynaklık %24 ise bu aralık kabaca −%16 ile +%32 arasıdır.

Oynaklık bileşik büyümeyi de aşındırır. %50'lik bir düşüşün ardından %50'lik bir yükseliş sizi 0,5 × 1,5 = 0,75'e getirir; yani iki getirinin ortalaması sıfır olsa da %25 zarardasınız. Bir yatırım ne kadar çok salınırsa uzun vadeli büyümesi üzerindeki bu 'oynaklık sürtünmesi' de o kadar büyük olur.

Piyasa getirileri normal dağılmaz: Uç günler çan eğrisinin öngördüğünden çok daha sık yaşanır; bu yüzden oynaklık çöküş riskini olduğundan küçük gösterir. Oynaklık ayrıca kümelenir; çalkantılı dönemleri çoğu zaman yine çalkantılı dönemler izler. Sakin bir yılda ölçülen bir rakam bir ay sonra tamamen eskimiş olabilir.

Tarihsel oynaklık geçmişe bakar. Opsiyon fiyatlarından türetilen zımni (implied) oynaklık ise geleceğe bakar; örneğin VIX endeksi, opsiyon piyasasının S&P 500 için önümüzdeki 30 günde beklediği oynaklığı ölçer. Ayrıca oynaklık kalıcı kayıp riskiyle aynı şey değildir: Yeterince uzun süre tutulan oynak ama sağlam bir varlık, enflasyon karşısında yavaş yavaş değer kaybeden 'istikrarlı' bir varlıktan daha az riskli olabilir. TL bazında düşünen yatırımcılar için bu ikinci risk özellikle önemlidir.