ATR nedir? Ortalama Gerçek Aralık ve zarar-durdur örnekleri

Ortalama Gerçek Aralık (Average True Range, ATR), J. Welles Wilder Jr.'ın 1978'de RSI ile aynı kitapta tanıttığı bir oynaklık göstergesidir. Pratik bir soruyu yanıtlar: Bu varlık bir dönemde genellikle ne kadar yol alıyor? ATR'si 2 TL olan bir hisse, her gün en yüksek ile en düşük fiyatı arasında tipik olarak 2 TL civarında hareket eder; ATR iki katına çıkarsa piyasa iki kat daha hareketli hâle gelmiş demektir.

Wilder göstergeyi, fiyatların bir seanstan diğerine sık sık boşluk bıraktığı emtia piyasaları için tasarladı. Bu yüzden basit en yüksek–en düşük aralığı yerine 'gerçek' aralığı kullanır: Piyasa kapalıyken oluşmuş olsa bile fiyat boşluğu da oynaklıktır.

Önce her dönemin gerçek aralığı (TR) bulunur, sonra varsayılan olarak 14 dönem üzerinden yumuşatılır:

TR  = max(en yüksek − en düşük, |en yüksek − önceki kapanış|, |en düşük − önceki kapanış|)
ATR = (önceki ATR × 13 + bugünkü TR) ÷ 14

Örnek: Dünkü kapanış 48 TL, bugünkü en yüksek ve en düşük fiyat 52 ve 49 TL olsun. Gün içi aralık yalnızca 3 TL'dir; ama önceki kapanıştan ölçülen hareket |52 − 48| = 4 TL olduğu için TR = 4 TL olur. Önceki ATR 2,50 TL ise yeni ATR = (2,5 × 13 + 4) ÷ 14 ≈ 2,61 TL'dir. Sitedeki grafikler bu 14 dönemlik Wilder versiyonunu kullanır.

ATR olağan dalgalanmayı ölçtüğü için zarar-durdur emirlerini bu gürültünün dışına koymaya yardımcı olur. ATR'si 2,50 TL olan bir hisseyi 50 TL'den aldığınızı düşünün. Girişin iki ATR altına konan bir stop 50 − 5 = 45 TL'dedir: Sıradan bir günde tetiklenmeyecek kadar uzak, zararı sınırlayacak kadar yakın. Bu işlemde en fazla 500 TL kaybetmeyi göze alıyorsanız pozisyon büyüklüğü 500 ÷ 5 = 100 hissedir. Daha oynak bir varlık otomatik olarak daha geniş bir stop ve daha küçük bir pozisyon gerektirir.

ATR, araçları kıyaslamaya da yarar. Fiyata bölündüğünde ATR% elde edilir: 50 TL'lik bir hissede 2,50 TL günde %5, 3.000 TL'lik bir hissede 30 TL ise yalnızca %1'dir. Satış dalgalarında ATR'nin yükselmesi tipiktir, çünkü korku günlük aralıkları genişletir; çok düşük bir ATR ise çoğu zaman bir kırılımdan önce görülür.

ATR yön hakkında hiçbir şey söylemez: Hem çöküşlerde hem de sert yükselişlerde artar. Geriye dönük çalıştığı için ani bir şok, örneğin bir bilanço ya da sürpriz bir faiz kararı, gösterge yetişmeden birkaç ATR genişliğinde bir hareket yaratabilir.

Fiyat birimiyle ifade edildiği için ATR değerleri, ATR%'ye çevrilmeden farklı varlıklar ya da çok farklı fiyat seviyeleri arasında kıyaslanamaz. Ayrıca 'iki ATR uzaktaki' bir stop da boşluklara karşı koruma sağlamaz: Hisse stop seviyenizin çok altında açılırsa emir ilk uygun fiyattan gerçekleşir. Borsa İstanbul'daki taban serileri ve kripto piyasasındaki ani iğneler bu riskin en bilinen örnekleridir.