Mum grafik nasıl okunur? Mumlar, fitiller ve formasyonlar

Bir mum, tek bir döneme ait dört fiyatı (açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış; İngilizce kısaltmasıyla OHLC) tek bir şekilde toplar. Kalın kısım olan gövde, açılıştan kapanışa uzanır. Üstündeki ve altındaki ince çizgiler, yani fitiller (gölgeler), işlem gören en yüksek ve en düşük fiyata kadar gider. Grafik ayarına göre her mum bir dakikadan bir haftaya kadar herhangi bir dönemi temsil edebilir.

Mum grafikler yüzyıllar önce Japon pirinç tüccarları tarafından geliştirildi ve 1990'ların başında Steve Nison sayesinde Batılı yatırımcılar arasında yaygınlaştı. Çubuk grafikle aynı veriyi gösterir; ancak renkli gövde, alıcılarla satıcılar arasındaki mücadeleyi tek bakışta görmeyi kolaylaştırır.

Açılışı 100, en yükseği 108, en düşüğü 97 ve kapanışı 105 TL olan bir günlük mumu ele alalım. Kapanış açılışın üzerinde olduğu için bu, gövdesi 100 ile 105 TL arasında olan yeşil (yükseliş) bir mumdur. Üst fitil 105'ten 108 TL'ye uzanır: Alıcılar fiyatı 108 TL'ye taşıdı ama orada tutamadı. Alt fitil 97'den 100 TL'ye uzanır: Satıcılar fiyatı 97 TL'ye kadar bastırdı, sonra alıcılar devreye girdi. Günün toplam aralığı 108 − 97 = 11 TL'dir.

Oranlar hikâyeyi anlatır. Uzun gövdeli, kısa fitilli bir mum, dönem boyunca tek bir tarafın hâkim olduğunu gösterir. Bir düşüşün ardından gelen uzun alt fitil, satıcıların reddedildiği anlamına gelir; 'çekiç' formasyonunun temeli budur. İki yanında fitili olan çok küçük gövdeli bir mum (doji) ise açılış ve kapanışın neredeyse eşit olduğunu, yani kararsızlığı gösterir.

Yaygın olarak izlenen birkaç formasyon vardır: çekiç (hammer) ve onun ayna görüntüsü kayan yıldız (shooting star); doji; ve ikinci mumun gövdesinin birincinin gövdesini tamamen kapladığı, kontrolün el değiştirdiğine işaret eden yutan (engulfing) formasyonlar. Sabah yıldızı ve akşam yıldızı gibi üç mumluk formasyonlar da aynı fikri üç döneme yayar.

Formasyonlar, bilinen bir destek ya da direnç seviyesinde veya uzun bir hareketin ardından oluştuklarında ve bir sonraki mum, tercihen artan hacimle, onları teyit ettiğinde daha fazla anlam taşır.

Mum formasyonları üzerine yapılan araştırmalar karışık sonuçlar verir; ders kitabında ikna edici görünen pek çok formasyon gerçek piyasada başarısız olur. Onları tahmin olarak değil, kısa vadeli piyasa duyarlılığına dair ipuçları olarak okumak gerekir.

İki teknik ayrıntı da sık karıştırılır. Mumun rengi kapanışı önceki kapanışla değil, aynı dönemin açılışıyla karşılaştırır: Aşağı boşlukla açılan bir hisse yeşil mum oluşturup yine de günü düşüşle kapatabilir. Kesintisiz işlem gören kripto piyasalarında ise doğal bir seans yoktur; günlük mumlar seçilen bir kesim saatine, genellikle UTC gece yarısına göre oluşturulur ve veri kaynakları arasında farklılık gösterebilir.