Hareketli ortalama nedir? Basit (SMA) ve üssel (EMA) ortalama

Hareketli ortalama, belirli sayıda son dönemin ortalama fiyatıdır ve her yeni mum kapandığında yeniden hesaplanır; yani pencere sürekli ileri kayar. Grafikte çizildiğinde zikzaklı fiyat serisini düzgün bir çizgiye dönüştürür ve ana yönü görmeyi kolaylaştırır.

Kısa ortalamalar (9–21 dönem) fiyata yakın seyreder ve hızlı tepki verir; uzun ortalamalar (50, 100, 200) yavaş hareket eder ve büyük resmi anlatır. Günlük grafikte yakından izlenen 200 günlük ortalama, yaklaşık son on aylık işlemi kapsar.

Basit hareketli ortalama (SMA) penceredeki her fiyata eşit ağırlık verir. Üssel hareketli ortalama (EMA) ise zamanla azalan bir ağırlık uygular; böylece son fiyatlar daha çok sayılır:

SMA         = (F1 + F2 + … + FN) ÷ N
Bugünkü EMA = fiyat × k + dünkü EMA × (1 − k)
k           = 2 ÷ (N + 1)

9 dönemlik EMA için k = 2 ÷ 10 = 0,2'dir; yani bugünkü kapanış ağırlığın %20'sini taşır. Sitedeki grafiklerde 20 ve 50 dönemlik SMA ile 9 ve 21 dönemlik EMA'yı fiyatın üzerine ekleyebilirsiniz.

Beş kapanış fiyatı alalım: 10, 11, 12, 13 ve 14 TL. 5 dönemlik SMA = (10 + 11 + 12 + 13 + 14) ÷ 5 = 12 TL'dir. Fiyat (14 TL) ortalamasının üzerinde ve ortalamanın kendisi de yükseliyor: Ders kitaplarındaki yükseliş trendi tablosu budur. Fiyat ardından 11,5 TL'ye düşüp hâlâ yükselen ortalamanın altında kapanırsa bu, trendin zayıfladığına dair ilk uyarı olur; henüz kanıt değil.

Yaygın kullanımlar: trendin yönü (fiyat ortalamanın üstünde mi, ortalamanın eğimi yukarı mı?); dinamik destek ve direnç, çünkü trend içindeki geri çekilmeler çoğu zaman yakından izlenen bir ortalamanın civarında duraklar; ve kesişimler. 50 günlük SMA'nın 200 günlüğü yukarı kesmesine altın kesişim (golden cross), tersine ölüm kesişimi (death cross) denir.

Her hareketli ortalama gecikir, çünkü geçmiş fiyatlardan hesaplanır. Özellikle altın ve ölüm kesişimleri, dönüş başladıktan epey sonra gelir. Yatay piyasalarda fiyat ortalamayı sürekli aşağı yukarı keser ve art arda yanlış sinyal üretir.

'Doğru' bir uzunluk yoktur: 200 günlük ortalamanın işe yaramasının bir nedeni de çok sayıda kişinin onu izlemesidir. Geçmişe en iyi uyan uzunluğu bulana kadar onlarca değeri denemek, geleceğe pek taşınmayan bir aşırı uyum (curve fitting) hatasıdır. EMA daha hızlı tepki verir ama daha sık yanıltır; SMA daha istikrarlı ama daha yavaştır. Yatırım vadenize uygun olanı seçip tutarlı biçimde kullanmak en sağlıklısıdır.

Yüksek enflasyon dönemlerinde TL cinsinden fiyatlar yapısal olarak yukarı kayar. Bu yüzden BIST 100 gibi TL bazlı bir seri, reel olarak yerinde saysa bile uzun süre 200 günlük ortalamasının üzerinde kalabilir. Trendi değerlendirirken endeksin dolar bazındaki görünümüne de bakmak (BIST 100 ÷ USD/TRY) çoğu zaman tabloyu değiştirir.