Finans sözlüğü
Grafiklerde, hisse sayfalarında ve piyasa haberlerinde karşılaşılan terimlerin sade ve uygulamaya dönük açıklamaları. Her maddede terimin ne anlama geldiği, nasıl hesaplandığı, sayısal bir örnekle nasıl yorumlanacağı ve hangi durumlarda yanıltabileceği anlatılıyor; canlı fiyat sayfalarına verilen bağlantılarla kavramı piyasada da görebilirsiniz.
29 terim
Teknik analiz
Fiyatı ve hacmi okuyan indikatörler ve grafik araçları: trend, momentum ve oynaklık.
- Mum grafikMum grafik, her dönemin açılış, en yüksek, en düşük ve kapanış fiyatını bir mumla gösterir: Gövde açılıştan kapanışa, fitiller en yüksek ve en düşüğe uzanır.
- Destek ve dirençDestek, düşüşlerin defalarca alıcılarla durduğu fiyat bölgesidir; direnç ise yükselişlerin satıcılar tarafından tekrar tekrar sınırlandığı bölgedir.
- Hareketli ortalama (SMA ve EMA)Hareketli ortalama, son N kapanış fiyatının ortalamasını her yeni mumla güncelleyerek fiyatı yumuşatır. En çok basit (SMA) ve üssel (EMA) türleri kullanılır.
- RSI (Göreceli Güç Endeksi)RSI (Göreceli Güç Endeksi), son yükselişleri son düşüşlerle karşılaştırıp fiyat hareketinin gücünü 0–100 arasında ölçen bir momentum göstergesidir.
- MACD (Hareketli Ortalama Yakınsama Iraksama)MACD, 12 ve 26 dönemlik üssel hareketli ortalamalar arasındaki farktan ve 9 dönemlik sinyal çizgisinden oluşan, trendi izleyen bir momentum göstergesidir.
- Bollinger BantlarıBollinger Bantları, 20 dönemlik ortalamanın iki standart sapma üstüne ve altına bant çizer; bantlar oynaklık arttıkça genişler, azaldıkça daralır.
- ATR (Ortalama Gerçek Aralık)ATR (Ortalama Gerçek Aralık), bir varlığın boşluklar dahil dönem başına tipik olarak ne kadar hareket ettiğini, gerçek aralığın 14 dönemlik ortalamasıyla ölçer.
- Fibonacci düzeltme seviyeleriFibonacci düzeltme seviyeleri, önceki bir hareketi %23,6, %38,2, %50, %61,8 ve %78,6 oranlarında bölerek geri çekilmenin nerede durabileceğini gösterir.
Temel analiz
Bir şirketi değerlendirmenin temel ölçüleri: değerleme, kârlılık ve ortaklara dağıtılan pay.
- Piyasa değeri (market cap)Piyasa değeri, bir şirketin tüm paylarının borsadaki toplam değeridir: pay fiyatı × toplam pay sayısı. Kripto paralarda fiyat × dolaşımdaki arz ile bulunur.
- F/K oranı (fiyat/kazanç)F/K (fiyat/kazanç) oranı, hisse fiyatını hisse başına kâra bölerek yatırımcıların şirketin bir birimlik yıllık kârı için ne kadar ödediğini gösterir.
- Hisse başına kâr (HBK / EPS)Hisse başına kâr (HBK, İngilizcesiyle EPS), şirketin net kârının pay sayısına bölünmesiyle bulunur ve her bir paya düşen yıllık kârı gösterir.
- Temettü verimiTemettü verimi, hisse başına yıllık temettünün hisse fiyatına oranıdır; ödediğiniz fiyata göre her yıl ne kadar nakit getiri aldığınızı gösterir.
Risk ve portföy
Riski ölçmek ve gerçekten taşıyabileceğiniz bir portföy kurmak.
- Volatilite (oynaklık)Volatilite (oynaklık), bir varlığın getirilerinin ortalama etrafında ne kadar salındığını ölçer; genellikle yıllıklandırılmış standart sapmayla ifade edilir.
- Maksimum düşüş (max drawdown)Maksimum düşüş (max drawdown), bir yatırımın belirli bir dönemde zirveden dibe yaşadığı en büyük değer kaybının zirveye göre yüzdesidir.
- Beta katsayısı (β)Beta, bir hissenin piyasayla ne kadar güçlü hareket ettiğini ölçer: 1 piyasayla aynı, 1'in üzeri hareketi büyüten, 1'in altı ise sönümleyen bir hisseyi anlatır.
- KorelasyonKorelasyon, iki varlığın getirilerinin birlikte ne kadar hareket ettiğini −1 (zıt yönlü) ile 0 (ilişkisiz) ve +1 (tamamen aynı yönlü) arasında ölçer.
- Çeşitlendirme (portföy çeşitlendirmesi)Çeşitlendirme, parayı birbiriyle aynı anda hareket etmeyen yatırımlara yaymaktır; böylece birindeki kayıp diğerleriyle yumuşar ve toplam risk azalır.
- Sharpe oranıSharpe oranı, risk birimi başına getiriyi ölçer: Bir yatırımın risksiz faizi aşan getirisi, getirilerin oynaklığına bölünür.
- Bileşik faizBileşik faiz, hem anaparaya hem de daha önce kazanılmış faize işleyen faizdir; böylece birikim zaman geçtikçe giderek hızlanarak büyür.
- Maliyet ortalaması (DCA, düzenli yatırım)Maliyet ortalaması (DCA), fiyat ne olursa olsun düzenli aralıklarla sabit tutarda yatırım yapmaktır; fiyat düşükken daha çok, yüksekken daha az birim alınır.
Kripto
Bitcoin'in ve kripto piyasasının işleyişini anlamak için temel kavramlar.
Emirler ve alım satım
Emir türleri ve bir pozisyona girip çıkmanın işleyişi.
Makro ve faiz
Enflasyon, faiz ve bütün piyasaları aynı anda hareket ettiren güçler.
- EnflasyonEnflasyon, fiyatların genel seviyesinin sürekli yükselmesi ve paranın satın alma gücünün erimesidir; Türkiye'de TÜİK'in açıkladığı TÜFE ile ölçülür.
- Faiz oranı (politika faizi)Faiz, paranın fiyatıdır: Borç alanın ödediği, birikim yapanın kazandığı yıllık orandır. Merkez bankasının politika faizi tüm piyasalara yayılır.
Piyasalar ve endeksler
Piyasaların nasıl ölçüldüğü: endekslerin yapısından boğa ve ayı döngülerine.
- Borsa endeksiBorsa endeksi, S&P 500 veya BIST 100 gibi bir hisse sepetinin toplam performansını puan cinsinden tek bir sayıyla izleyen göstergedir.
- Boğa piyasasıBoğa piyasası, fiyatların uzun süre ve geniş tabanlı yükseldiği dönemdir; genellikle son dipten %20 veya daha fazla yükseliş olarak tanımlanır.
- Ayı piyasasıAyı piyasası, fiyatların uzun süre düştüğü dönemdir; genellikle son zirveden %20 veya daha fazla düşüş olarak tanımlanır ve yaygın bir kötümserlik eşlik eder.
- Borsa yatırım fonu (ETF / BYF)ETF ya da borsa yatırım fonu (BYF), çoğunlukla bir endeksi izleyen bir varlık sepetini tutan ve borsada tek bir hisse gibi alınıp satılan fondur.
- BIST 100BIST 100, Borsa İstanbul'un ana endeksidir. Türkiye'deki en büyük ve en likit 100 şirketin hisselerini izler ve Türk lirası cinsinden hesaplanır.