Halka arz nedir? IPO nasıl yapılır, nasıl katılınır ve riskleri

Halka arz, özel mülkiyetteki bir şirketin payları ilk kez halka sunarak borsada işlem görmeye başlamasıdır. Şirket artık halka açıktır ve herkes bir aracı kurum üzerinden paylarını alıp satabilir. İngilizcesi IPO'dur (initial public offering).

Şirketler büyümeyi finanse etmek ya da borç ödemek, mevcut ortakların payının bir kısmını satmasına olanak vermek ve tanınırlık kazanmak için halka açılır. Karşılığında daha sıkı raporlama kurallarını ve dışarıdan ortakları kabul ederler.

Şirket, aracı kurum ya da banka olan konsorsiyum liderleriyle çalışır ve Türkiye'de Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) izahname sunar. İzahname işi, mali durumu, toplanan paranın kullanımını ve riskleri anlatır. Onaydan sonra yatırımcılar talep toplama süresi içinde başvurur; talep yüksekse paylar çoğunlukla küçük yatırımcılara eşit dağıtılır.

Toplanan tutar  = satılan pay sayısı × arz fiyatı
Piyasa değeri  = toplam pay sayısı × fiyat
İlk gün getirisi = (ilk gün kapanışı ÷ arz fiyatı) − 1

Paylar işlem görmeye başlayınca fiyatı piyasa belirler. İşlemin büyüklüğünü ve değerlemeyi kabaca şöyle hesaplayabilirsiniz:

Bir şirketin 20 milyon payı 25 liradan arz ettiğini varsayalım. Masraflardan önce 500 milyon lira toplar. Toplam 100 milyon payı varsa, arz fiyatıyla piyasa değeri 2,5 milyar liradır. Hisse ilk gün 30 liradan kapanırsa ilk gün getirisi %20, 22 liradan kapanırsa kayıp %12 olur.

Halka arz edilen şirketin işlem geçmişi kısadır; bu yüzden değerleme zorlaşır ve fiyatlar sert dalgalanabilir. Güçlü bir ilk gün, güçlü bir ilk yıl anlamına gelmez ve pek çok yeni hisse sonradan arz fiyatının altına iner. Ayrıca satış yasağı süresi bitince eski ortakların satış yapabilmesi fiyatı baskılayabilir.

Sık görülen hata, rakamlar yerine heyecanı izlemektir. Kâr, borç, toplanan paranın amacı, kimin sattığı ve arz fiyatının F/K gibi ölçütlerle benzer şirketlere göre nerede durduğuna bakmak gerekir.