Ayı piyasası nedir? Tanımı, örnekleri ve yatırımcılar ne yapar

Ayı piyasası, fiyatların uzun süre düştüğü; güvenin zayıfladığı, çoğu zaman ekonominin yavaşladığı ya da şirket kârlarının küçüldüğü bir dönemdir. Benzetme genellikle ayının saldırış biçimiyle açıklanır: Pençelerini yukarıdan aşağı indirir. 'Boğa piyasası' gibi bu terim de her varlık için kullanılabilir; ama en çok hisse endeksleri için kullanılır.

Yaygın teamüle göre bir endeks önceki zirvesinin %20 veya daha fazla altında kapandığında ayı piyasası başlar. %10 ile %20 arasındaki düşüşe düzeltme, çok ani bir çöküşe ise krah denir. Kripto yatırımcıları da %70'i aşan düşüşlerin birkaç kez yaşandığı dönemlere 'kripto kışı' der.

Kapanış fiyatlarıyla ve son zirveden itibaren ölçülür:

Zirveden düşüş        = (güncel seviye − zirve) ÷ zirve × 100
Düzeltme: −%10 ile −%20   Ayı piyasası: −%20 veya daha fazla
Telafi için yükseliş  = zirve ÷ güncel seviye − 1

Bir endeks 5.000 puanlık zirvesinden 4.000 puana düşerse zirveden (4.000 − 5.000) ÷ 5.000 = −%20 aşağıdadır; teamüle göre ayı piyasasındadır. Yeniden 5.000'e dönmesi için 1.000 ÷ 4.000 = %25 yükselmesi gerekir. S&P 500'deki yakın örnekler, 2007–2009'daki yaklaşık %57'lik düşüşten 2020 başında ancak bir ay kadar süren yaklaşık üçte birlik ani çöküşe kadar uzanır.

Ayı piyasaları nadiren düz bir çizgide düşer. Aralarında, yatırımcıları yeniden içeri çeken ve sonra fiyatların tekrar dönmesiyle sönen, %10 veya daha büyük sert tepki yükselişleri, yani ayı piyasası rallileri vardır. Oynaklık artar, varlıklar arasındaki korelasyonlar yükselir ve likidite incelebilir; bu yüzden çeşitlendirilmiş portföyler bile acıyı hisseder.

Tarihsel olarak büyük endekslerde ayı piyasaları boğa piyasalarından daha kısa sürmüş ve büyük ABD endekslerindeki her birini er geç bir toparlanma izlemiştir. Ancak tek tek hisseler, sektörler ya da ülkeler için toparlanma yıllar sürebilir ya da hiç gelmeyebilir. TL bazlı yatırımcılar için ayrıca bir uyarı: BIST 100'ün TL cinsinden düşmediği bir dönem, dolar bazında derin bir ayı piyasası olabilir.

En pahalıya mal olan hata, dibe yakın panikle satıp toparlanmayı kaçırmaktır. Düşüş boyunca düzenli yatırıma devam eden, değer kaybeden varlıklara doğru yeniden dengeleme yapan ve kaldıraçtan kaçınan yatırımcılar genellikle daha iyi sonuç alır. Yakın vadeli ihtiyaçlar için yeterli nakit tutmak, en kötü anda satmaya mecbur kalmamayı sağlar.

Bir diğer hata, tam dibi yakalamaya çalışmaktır; dip ancak geriye dönüp bakıldığında görülür. Asimetriyi de unutmamak gerekir: Düşüş ne kadar derinse telafi için gereken kazanç o kadar büyüktür. Bu yüzden düşüşten önce pozisyon büyüklüklerini sınırlamak, düşüş sırasında kahramanlık yapmaktan çok daha önemlidir.