BIST 100 nedir? Borsa İstanbul'un ana endeksi nasıl hesaplanır?

BIST 100, Türkiye'nin borsası olan Borsa İstanbul'un gösterge endeksidir. Büyüklük ve işlem hacmine göre seçilen 100 şirketin hisselerini izler; kodu XU100'dür. Haberlerde 'borsa bugün yükseldi' ya da 'düştü' denildiğinde çoğunlukla bu endeks kastedilir.

Endeks bankacılık, havacılık, enerji, demir-çelik, perakende ve holding gibi pek çok sektörü kapsar. Bu yüzden yatırımcıların Türkiye ekonomisine bakışını hızlıca okumak için kullanılır.

Büyük endekslerin çoğu gibi BIST 100 de piyasa değerine göre ağırlıklandırılır ve yalnızca fiilen işlem görebilen (halka açık) paylar hesaba katılır. Her şirketin ağırlığı, halka açık piyasa değeriyle orantılıdır:

Hisse ağırlığı  = halka açık piyasa değeri ÷ 100 şirketin toplam halka açık piyasa değeri
Endeks getirisi = Σ (ağırlık × hisse getirisi)

Endeks bileşenleri üç ayda bir gözden geçirilir; büyüklük ve likiditesi değişen şirketler endekse girebilir ya da çıkabilir. Endeksin değeri para birimi olmayan bir sayıdır, ancak fiyatlar Türk lirası üzerinden hesaplanır.

Lira bazında yükselen bir BIST 100, reel olarak zayıf bir sonuç olabilir. Enflasyonun yüksek ve liranın zayıf olduğu dönemlerde nominal kazanç, fiyatlarla ya da dolarla ölçülünce küçülebilir. Endeksi enflasyon ve USD/TRY ile karşılaştırmak daha adil bir tablo verir.

Birkaç büyük şirketin ağırlığı yüksek olduğundan, bir avuç banka veya holdingdeki hareket bir günün sonucunu belirleyebilir. Yalnızca manşet rakama değil, kaç hissenin yükseldiğine, yani piyasa genişliğine de bakmak gerekir.

Endeksi doğrudan satın alamazsınız. Yatırımcılar genellikle BIST 100'ü izleyen endeks fonlarını ya da borsa yatırım fonlarını (BYF) alır, ya da endeksteki hisseleri tek tek tutar. Vadeli endeks sözleşmeleri de vardır; ancak kaldıraçlıdır ve yüksek risk taşır.

Geçmiş performans gelecekteki getiriyi garanti etmez ve endeks sert düşüşlerde ciddi değer kaybedebilir.