Faiz nedir? Politika faizi, tahvil getirileri ve piyasalar

Faiz, borç almanın maliyeti ya da borç vermenin ödülüdür ve yıllık yüzde olarak ifade edilir. Her kredinin, mevduatın ve tahvilin bir faizi vardır ve bunlar birbirine bağlıdır: Güvenli devlet borcunun faizi değiştiğinde konut kredileri, ticari krediler, mevduat faizleri, hatta hisse ve kur değerleri de buna göre ayarlanır.

Merkezde merkez bankasının politika faizi durur: ABD'de Fed'in belirlediği federal fon oranı hedef aralığı, Euro Bölgesi'nde Avrupa Merkez Bankası'nın mevduat faizi ve Türkiye'de TCMB Para Politikası Kurulu'nun (PPK) belirlediği bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı. Merkez bankaları enflasyonu soğutmak için faizi artırır, büyümeyi desteklemek için indirir.

Değerlemenin büyük kısmı, gelecekteki nakit akışlarını bir faiz oranıyla bugüne indirgemeye dayanır. Faiz ne kadar yüksekse, gelecekteki bir ödemenin bugünkü değeri o kadar düşüktür:

Bugünkü değer = gelecekteki nakit ÷ (1 + r)^t
Reel faiz     ≈ (1 + nominal faiz) ÷ (1 + enflasyon) − 1

On yıl sonra alınacak 100 TL'nin bugünkü değeri %3 faizle yaklaşık 74 TL, %6 faizle ise yalnızca 56 TL civarındadır. Faiz artışlarının uzun vadeli varlıkları, yani uzun vadeli tahvilleri ve kârları uzak gelecekte yatan büyüme hisselerini en çok vurmasının ve piyasaların merkez bankası kararlarına bu kadar sert tepki vermesinin nedeni budur.

10 yıl vadeli bir tahvil %5 kupon ödüyor ve 100'den işlem görüyor olsun; getirisi %5'tir. Piyasa faizleri %6'ya çıkarsa artık kimse %5 kuponlu bir tahvile 100 ödemez: Tahvilin fiyatı, ödemelerinin yeni alıcıya %6 getiri sağladığı seviyeye, yaklaşık 92,6'ya düşer. Faizler %4'e inerse fiyatı 100'ün üzerine çıkar. Fiyatlar ve getiriler daima ters yönde hareket eder; vade ne kadar uzunsa hareket o kadar büyük olur.

Sitede takip edebileceğiniz ABD 10 yıllık hazine tahvili getirisi, dünyanın gösterge uzun vadeli faizidir: Konut kredisi faizlerini, şirketlerin borçlanma maliyetini ve dünyanın her yerinde hisse değerlemelerini etkiler.

TCMB'nin politika faizi; mevduat ve kredi faizlerinden devlet iç borçlanma faizlerine, TL'nin yabancı yatırımcı için cazibesinden bankacılık hisselerine kadar geniş bir alanı etkiler. Yüksek TL faizi, düşük faizli bir para biriminden borçlanıp TL'ye yatırım yapan 'carry trade' işlemlerini cazip kılabilir; ancak kurda ani bir hareket yılların faiz kazancını günler içinde silebilir.

Yüksek nominal faiz, yüksek reel faiz demek değildir. %40 enflasyonla %45 mevduat faizi, vergi öncesi yalnızca yaklaşık %3,6 reel getiri demektir; enflasyon daha yüksekse reel getiri negatife döner. Faizleri her zaman beklenen enflasyonla ve kurun olası seyriyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Faiz kararlarının piyasaya etkisini kararın kendisine bakarak yorumlamak yaygın bir hatadır: Kararlar çoğu zaman önceden fiyatlanır ve piyasa asıl olarak sürprize tepki verir. Bir başka hata da faiz indiriminin hisseler için her koşulda olumlu olduğunu varsaymaktır; indirim ekonominin hızla zayıfladığı endişesiyle geliyorsa piyasalar düşebilir.