Kaldıraç nedir? Teminat (marjin), büyüyen getiri ve tasfiye riski

Kaldıraç, kendi sermayenizin izin vereceğinden daha büyük bir pozisyon açmak için borç para kullanmaktır. Aracı kurum ya da borsa farkı size ödünç verir, siz toplam tutarın yalnızca bir bölümünü teminat olarak yatırırsınız.

Oran olarak ifade edilir. 10 kat kaldıraçla kendi paranızdan 1.000 dolar, 10.000 dolarlık bir pozisyonu yönetir. Kaldıraç forex, vadeli işlemler, CFD ve kripto türev ürünlerinde yaygındır; birçok aracı kurum hisse senetlerinde de sunar.

Kaldıraçlı işlemi güvence altına alan tutara teminat ya da marjin denir. Başlangıç teminatı pozisyonu açar; pozisyon açıkken korumanız gereken asgari özkaynak ise sürdürme teminatıdır.

Pozisyon büyüklüğü = teminat × kaldıraç
Teminat getirisi ≈ fiyat değişimi % × kaldıraç
Örnek: 10 kat kaldıraç, fiyat %10 düşerse → teminatın yaklaşık −%100'ü

Kâr veya zarar tüm pozisyona uygulanır ama sermayeniz yalnızca teminattan ibaret olduğu için sonuç kaldıraç oranı kadar büyür:

Zararlar teminatınızı eritip özkaynağınız sürdürme düzeyinin altına düşerse teminat tamamlama çağrısı alırsınız ya da platform pozisyonu otomatik kapatır. Bu zorunlu kapatmaya tasfiye (likidasyon) denir ve zararı kesinleştirir.

Kaldıraç yükseldikçe tasfiye fiyatı giriş fiyatınıza yaklaşır. 20 katta, aleyhinize yaklaşık %5'lik bir hareket yeterli olabilir. Kripto gibi oynak piyasalarda ani sıçramalar, fiyat sonradan toparlansa bile tasfiyeyi tetikleyebilir.

Birçok yatırımcı düşük kaldıraç kullanır, zarar durdur emri koyar ve pozisyonu, olası zarar tüm hesaba oranla küçük kalacak şekilde belirler. Yedekte ek teminat tutmak tasfiye fiyatını uzaklaştırır.

Kaldıracın maliyeti de vardır: pozisyon açık kaldığı sürece faiz ya da fonlama ücreti işler. Yeni başlayanlar için zararın ne kadar hızlı büyüyebildiğini anlayana dek kaldıraçsız işlem yapmak çoğu zaman daha sağlıklıdır.