Bedelsiz ve bölünme hesaplama
Bölünme, ters bölünme, bedelsiz ve bedelli sermaye artırımının paylarınıza etkisini hesaplayın. Lot sayınızı ve işlemden önceki kapanış fiyatını girin, işlemi ve oranını seçin; teorik fiyatı, yeni lot sayınızı, ortalama maliyetinizi ve bedelli için ödenecek tutarı görün.
Bedelsiz sermaye artırımı: elinizdeki paylar oranında, ödeme yapmadan yeni pay; fiyat aynı oranda düzeltilir.
Düzeltmenin başladığı fiyat
%100 = her pay için 1 yeni pay
Boş bırakabilirsiniz
Teorik fiyat
25kapanış 50
50 fiyatlı 100 lot, 25 teorik fiyatlı 200 lot olur; pozisyonun değeri 5.000 olarak kalır.
- Yeni lot
- 200
- önce 100
- Fiyat düzeltmesi
- -%50
- Pozisyon değeri
- 5.000
- önce 5.000
- Yeni ortalama maliyet
- 20
- önce 40
Pozisyonunuzun değeri
- Önce5.000
- Sonra (teorik)5.000
Değişmez: daha fazla payınız olur ve fiyat aynı oranda düşer (ters bölünmede tersi); toplam değer aynı kalır.
Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
Teorik fiyat bir referanstır. Resmî baz fiyatı borsanın ilan ettiği fiyattır; işlemler başladıktan sonra piyasa fiyatı farklı oluşabilir.
Teorik fiyat nasıl hesaplanır?
İşlemin geçerli olduğu gün borsa, ödenen ya da alınan nakit hesaba katıldığında pozisyonun değeri aynı kalacak şekilde fiyatı düzeltir. Tek bir formül bedelsizi, bedelliyi ve nakit temettüyü birlikte kapsar:
Formül
- Teorik fiyat = (P − D + r × S) ÷ (1 + r + b)
- Yeni lot = lot × (1 + r + b)
- Bedelli için ödenecek tutar = lot × r × S
- Yeni ortalama maliyet = (C + r × S) ÷ (1 + r + b)
- Bir rüçhan hakkının değeri = teorik fiyat − S (en az 0)
- P: işlemden önceki son kapanış fiyatı
- D: pay başına brüt nakit temettü (yoksa 0)
- r: bedelli oranı, elinizdeki pay başına sunulan yeni pay (%50 = 0,5)
- S: yeni pay başına ödenen bedelli fiyatı
- b: bedelsiz oranı, elinizdeki pay başına ödemesiz verilen yeni pay (%100 = 1)
- C: pay başına ortalama maliyetiniz
Her m eski pay için n yeni pay verilen bölünme, nakitsiz bir bedelsiz gibi işler: fiyat m ÷ n ile, lot sayısı n ÷ m ile çarpılır. Ters bölünmede n, m'den küçüktür; fiyat aynı oranda yükselir, lot sayısı düşer.
Örnek hesaplamalar
Bölünme ve ters bölünme
Her payın 4 paya bölündüğü bir işlemde ortalama 600 maliyetle 25 lotunuz var; son kapanış 800.
Örnek
- Yeni lot: 25 × 4 = 100
- Teorik fiyat: 800 ÷ 4 = 200
- Yeni ortalama maliyet: 600 ÷ 4 = 150
- Değer: 25 × 800 = 100 × 200 = 20.000
10 payın 1 paya birleştiği ters bölünme tersine işler: 1,50 fiyatlı 1.000 lot, 15 fiyatlı 100 lot olur.
Bedelsiz sermaye artırımı
%100 bedelsiz: ortalama 45 maliyetle 200 lotunuz var; son kapanış 60.
Örnek
- Teorik fiyat: 60 ÷ (1 + 1) = 30
- Yeni lot: 200 × (1 + 1) = 400
- Yeni ortalama maliyet: 45 ÷ (1 + 1) = 22,50
Pozisyonunuzun değeri önce de sonra da 12.000; ne ödeme yapılır ne de nakit alınır.
Aynı gün bedelsiz ve bedelli
Bir şirket aynı gün %100 bedelsiz ve 1 fiyatından %50 bedelli sermaye artırımı yapıyor. Ortalama 30 maliyetle 200 lotunuz var; son kapanış 40.
Örnek
- Teorik fiyat: (40 + 0,5 × 1) ÷ (1 + 0,5 + 1) = 16,20
- Haklar kullanılırsa yeni lot: 200 × (1 + 0,5 + 1) = 500
- Bedelli için ödenecek tutar: 200 × 0,5 × 1 = 100
- Yeni ortalama maliyet: (30 + 0,5 × 1) ÷ (1 + 0,5 + 1) = 12,20
- Bir rüçhan hakkının değeri: 16,20 − 1 = 15,20
Haklar kullanılırsa pozisyon 8.100 eder: elinizdeki 8.000 artı ödenen 100. Haklar kullanılmazsa 6.480 değerinde 400 lotunuz kalır; 100 hakkınızın teorik değeri kalan 1.520 tutarındadır.
Bölünme, bedelsiz, bedelli ve temettü karşılaştırması
Hepsi geçerli oldukları gün fiyatı mekanik olarak değiştirir; yalnız bedelli ödeme ister, yalnız temettü nakit öder.
| İşlem | Pay sayısı | Fiyat | Nakit |
|---|---|---|---|
| Bölünme | Oran kadar artar | Aynı oranda düşer | Yok |
| Ters bölünme | Oran kadar azalır | Aynı oranda yükselir | Yok; kesirler nakde dönebilir |
| Bedelsiz | Bedelsiz oranı kadar artar | Aynı oranda düşer | Yok |
| Bedelli | Haklar kullanılırsa artar | Teorik fiyata düzeltilir | Yeni paylar için ödenir |
| Nakit temettü | Değişmez | Brüt temettü kadar düzeltilir | Ortaklara ödenir |
Bilmekte fayda var
- Teorik fiyat, işlemden önceki kapanışa göre hesaplanan bir referanstır. Resmî baz fiyatı borsa ilan eder ve fiyat adımına yuvarlanmış olabilir; işlemler başladıktan sonra piyasa fiyatı farklı oluşabilir.
- Bedelsiz ve bedelli farklı günlerde geçerli oluyorsa her biri o günün kapanışına ayrı ayrı uygulanır; birleşik hesap aynı gün gerçekleşen işlemler içindir.
- Temettü brüt girilir; stopaj ve diğer vergiler hesaba dahil değildir.
- Ortalama maliyetten temettü düşülmez, çünkü temettü size nakit olarak ödenir. Aracı kurumlar ve vergi kuralları maliyeti farklı hesaplayabilir.
- Oranlar, tarihler ve hak kullanım süresi şirketin resmî duyurusunda yer alır.
Sık sorulan sorular
Bedelsiz hisse bedava para mı?
Hayır. Bedelsiz sermaye artırımında şirketin iç kaynakları sermayeye eklenir ve ortaklara yeni pay verilir; şirketin toplam değeri değişmez. Pay sayınız artarken fiyat aynı oranda düşer, bu yüzden pozisyonunuzun değeri işlem anında aynı kalır. Sonraki günlerde fiyatı, her gün olduğu gibi piyasadaki alım satım belirler.
Bedelsiz sonrası hisse fiyatı nasıl hesaplanır?
Teorik fiyat = kapanış fiyatı ÷ (1 + bedelsiz oranı). %100 bedelsizde 60'lık kapanış 30'a, %50 bedelsizde 40'a, %300 bedelsizde 15'e düzeltilir. Lot sayınız da aynı oranda artar: %100 bedelsizde 200 lot 400 lot olur.
Bedelli sermaye artırımında ne kadar ödeme yapılır?
Ödenecek tutar = lot × bedelli oranı × bedelli fiyatı. 200 lotunuz varsa ve %50 bedelli 1,00 fiyattan yapılıyorsa 100 yeni pay için 100 ödersiniz. Teorik fiyat (kapanış fiyatı + bedelli oranı × bedelli fiyatı) ÷ (1 + bedelli oranı) formülüyle bulunur.
Rüçhan hakkı nedir, teorik değeri nasıl hesaplanır?
Rüçhan hakkı, mevcut ortakların bedelli artırımda yeni payları öncelikle alma hakkıdır. Bir hakkın teorik değeri, teorik fiyat eksi bedelli fiyatıdır: teorik fiyat 16,20 ve bedelli fiyatı 1,00 ise bir hak 15,20 eder. Bedelli fiyatı teorik fiyatın üzerindeyse hakkın teorik değeri sıfırdır.
Hisse bölünmesi ile bedelsiz arasındaki fark nedir?
Yatırımcı açısından sonuç aynıdır: pay sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer ve toplam değer değişmez. Bölünmede payların nominal değeri bölünür, sermaye aynı kalır; bedelsizde ise iç kaynaklar sermayeye eklenerek yeni pay verilir. Ters bölünmede birkaç pay birleşip tek pay olur ve fiyat aynı oranda yükselir.